Júlíus Valsson gigtarlæknir:

Meðferð við slitgigt í hnjám með hýalúrónsýru – Artzal meðferð

Almennt um meðferð við slitgigt í hnjám (knee osteoarthrosis – osteoarthritis)

Slitgigt í hnjám er eitt að algengari vandamálum, sem gigtarlæknar eiga við að glíma. Hér er um að ræða mjög algengt vandamál sem oft er erfitt að leysa. Hefðbundin meðferð felst í þjálfun, styrkjandi- og liðkandi æfingum, megrun ef sj. er of feitur og lyfjameðferð (verkjalyf og bólgueyðandi lyf). Þessi meðferð hefur stundum, því miður lítil áhrif.

Slitgigtin einkennist af brjóskeyðingu í liðamótum. Liðbrjóskið hefur mjög takmarkaða möguleika á því að endurnýjast. Um leið og brjóskið eyðist koma fram breytingar á samsetningu og eiginleikum liðvökvans. Hyaluronic sýran sem er til staðar í liðvökvanum þynnist og margir telja að breytt efnasamsetning liðvökvans og minnkuð segja og þar með eðlileg smurningsstarfsemi hans i liðnum, stuðli að liðverkjum og jafnvel að frekari brjóskeyðingu hjá þeim sem þjást af slitgigt. Til skamms tíma var skurðaðgerð oft eini valkosturinn fyrir þá slitgigtarsjúklinga, sem ekki höfðu haft gagn af hefðbundinni meðferð með verkjalyfjum, bólgueyðandi töflum og sprautum svo og sjúkraþjálfun

Nýtt meðferðarform hefur nú litið dagsins ljós. Þessi meðferð er stundum verið efnd á ensku “viscosupplementation” sem mætti þýða sem “enduruppbygging á eðlilegri starfsemi liðvökvans” eða “liðvökvameðferð”. Um er að ræða efni sem nefnist hyaluronic acid eða hýalúrónsýra. Efnið er múkópólýsakkaríð samsett úr fjölda samtengdra tvísykrunga og kemur víða fyrir í náttúrunni m.a. í liðbrjóski, í liðvökva, í auga, naflastreng og er oft unnið úr hanakambi. Sumir kalla því þessa meðferð í gríni “hanakambsmeðferð” eða bara “hanakambinn”. Í liðnum er efnið myndað af brjóskfrumum og er mikilvægt fyrir uppbyggingu liðbrjósksins og gefur liðvökvanum seigfljótandi eiginleika. Efninu er sprautað í liðamótin. Ekki er fulljóst hvernið efnið virkar en það virðist auka seigju og teygjanleika og þar með smurningu (viscoelasticity) liðvökvans. Rannsóknir hafa leitt í ljós góðan árangur af þessari meðferð vegna slitgigtar í hnjám.

Meðferð með hyaluronic sýru

Það hefur lengi verið þekkt, að samsetning og eiginleikar liðvökvans breytist við bólgusjúkdóma í liðamótum. Meðferð með hyaluronic sýru hófst í Japan og Ítalíu árið 1987, í Kanada árið 1992, í Evrópu árið 1995 og í Bandaríkjunum árið 1997. Hér á landi hófst meðferðin fyrir u.þ.b. fjórum til fimm árum síðan og hefur i mörgum tilvikum gefið góða raun. Þótt efnið sé til staðar í liðnum í mesta lagi í nokkra daga, vara áhrif þess oft í marga mánuði. Talið er hugsanlegt að lyfið örvi frekari framleiðslu í liðnum á náttúrulegri hyaluronic sýru og það aftur dragi úr verkjum og bólgu. Hér á landi er að finna sérlyfið Artzal, á sprautuformi, sem oftast er gefið í fimm (til tíu skipti) 2,5 ml í senn í liðinn með viku millibili. Í Bandaríkjunum er einnig til annað form af efninu (hylan G-F 20) sem hefur hærri mólþunga en það efni sem hér er á markaði. Þetta efni virðist gefa betri árangur, væntanlega vegna þess að það helst lengur inni í liðnum og hefur betri smurningseiginleika. Frekari rannsókna er þó þörf hvað þetta atriði varðar.

Aukaverkanir

Aukaverkanir af meðferðinni eru mjög sjaldgæfar (í flestum rannsóknum í minna en 3% tilvika). Helstu aukaverkanir eru verkir á stungustað og vökvasöfnun í liðnum, sem oftast hverfur á nokkrum dögum. Talið er ráðlegt að draga úr liðvökva ef hann er aukinn fyrir meðferð. Í örfáum tilvikum er talið að lyfið geti stuðlað að myndun pyrofosfat kristalla í liðnum, sem getur leitt til myndunar kristallagigtar (pseudogout). Þetta fyrirbæri er vel þekkt við sprautumeðferð í liðamót og er ekki víst að efnið sjálft sé orsökin. Mælt er með því að sjúklingar hafi fremur hægt um sig fyrstu tvo dagana eftir hverja meðferð. Þeim er þó óhætt að fara allra sinna ferða en varast óeðlilega mikið álag á liðinn.

HEIMILDIR:

1.     Marshall KW. Viscosupplementation for osteoarthritis: current status, unresolved issues and future directions. J Rheumatol 1998;25:2056-8.
2.     George E. Intra-articular hyaluronan treatment for osteoarthritis. Ann Rheum Dis 1998;57:637-40.
3.     Cohen MD. Hyaluronic acid treatment (viscosupplementation) for OA of the knee. Bull Rheum Dis 1998;47:4-7.
4.     Balazs EA, Denlinger JL. Viscosupplementation: a new concept in the treatment of osteoarthritis. J Rheumatol 1993;20(suppl 39):3-9.
5.     Peyron JG. Intraarticular hyaluronan injections in the treatment of osteoarthritis: state-of-the-art review. J Rheumatol 1993;39(suppl):10-5.
6.     Dahlberg L, Lohmander LS, Ryd L. Intraarticular injections of hyaluronan in patients with cartilage abnormalities and knee pain. A one-year double-blind, placebo-controlled study. Arthritis Rheum 1994;37:521-8.
7.     Lohmander LS, Dalen N, Englund G, Hamalainen M, Jensen EM, Karlsson K, et al. Intra-articular hyaluronan injections in the treatment of osteoarthritis of the knee: a randomised, double blind, placebo controlled multicentre trial. Hyaluronan Mulicentre Trial Group. Ann Rheum Dis 1996;55:424-31.
8.     Puhl W, Bernau A, Greiling H, Kopcke W, Pforringer W, Steck KJ, et al. Intraarticular sodium hyaluronate in osteoarthritis of the knee: a multicentre double-blind study. Osteoarthritis Cart 1993;1:233-41.
9.     Altman RD, Moskowitz R. Intraarticular sodium hyaluronate (Hyalgan) in the treatment of patients with osteoarthritis of the knee: a randomized clinical trial. J Rheumatol 1998;25:2203-12 [Published erratum appears in J Rheumatol 1999;26:1216].
10. Lussier A, Cividino AA, McFarlane CA, Olszynski WP, Potashner WJ, De Medicis R. Viscosupplementation with hylan for the treatment of osteoarthritis: findings from clinical practice in Canada. J Rheumatol 1996;23:1579-85.

Munið tölvupóstinn: gigt@go.to



	Júlíus Valsson gigtarlæknir: Meðferð við slitgigt í hnjám með hýalúrónsýru – Artzal meðferð Almennt um meðferð við slitgigt í hnjám (knee osteoarthrosis – osteoarthritis) Slitgigt í hnjám er eitt að algengari vandamálum, sem gigtarlæknar eiga við að glíma. Hér er um að ræða mjög algengt vandamál sem oft er erfitt að leysa. Hefðbundin meðferð felst í þjálfun, styrkjandi- og liðkandi æfingum, megrun ef sj. er of feitur og lyfjameðferð (verkjalyf og bólgueyðandi lyf). Þessi meðferð hefur stundum, því miður lítil áhrif. Slitgigtin einkennist af brjóskeyðingu í liðamótum. Liðbrjóskið hefur mjög takmarkaða möguleika á því að endurnýjast. Um leið og brjóskið eyðist koma fram breytingar á samsetningu og eiginleikum liðvökvans. Hyaluronic sýran sem er til staðar í liðvökvanum þynnist og margir telja að breytt efnasamsetning liðvökvans og minnkuð segja og þar með eðlileg smurningsstarfsemi hans i liðnum, stuðli að liðverkjum og jafnvel að frekari brjóskeyðingu hjá þeim sem þjást af slitgigt. Til skamms tíma var skurðaðgerð oft eini valkosturinn fyrir þá slitgigtarsjúklinga, sem ekki höfðu haft gagn af hefðbundinni meðferð með verkjalyfjum, bólgueyðandi töflum og sprautum svo og sjúkraþjálfun Nýtt meðferðarform hefur nú litið dagsins ljós. Þessi meðferð er stundum verið efnd á ensku “viscosupplementation” sem mætti þýða sem “enduruppbygging á eðlilegri starfsemi liðvökvans” eða “liðvökvameðferð”. Um er að ræða efni sem nefnist hyaluronic acid eða hýalúrónsýra. Efnið er múkópólýsakkaríð samsett úr fjölda samtengdra tvísykrunga og kemur víða fyrir í náttúrunni m.a. í liðbrjóski, í liðvökva, í auga, naflastreng og er oft unnið úr hanakambi. Sumir kalla því þessa meðferð í gríni “hanakambsmeðferð” eða bara “hanakambinn”. Í liðnum er efnið myndað af brjóskfrumum og er mikilvægt fyrir uppbyggingu liðbrjósksins og gefur liðvökvanum seigfljótandi eiginleika. Efninu er sprautað í liðamótin. Ekki er fulljóst hvernið efnið virkar en það virðist auka seigju og teygjanleika og þar með smurningu (viscoelasticity) liðvökvans. Rannsóknir hafa leitt í ljós góðan árangur af þessari meðferð vegna slitgigtar í hnjám. Meðferð með hyaluronic sýru Það hefur lengi verið þekkt, að samsetning og eiginleikar liðvökvans breytist við bólgusjúkdóma í liðamótum. Meðferð með hyaluronic sýru hófst í Japan og Ítalíu árið 1987, í Kanada árið 1992, í Evrópu árið 1995 og í Bandaríkjunum árið 1997. Hér á landi hófst meðferðin fyrir u.þ.b. fjórum til fimm árum síðan og hefur i mörgum tilvikum gefið góða raun. Þótt efnið sé til staðar í liðnum í mesta lagi í nokkra daga, vara áhrif þess oft í marga mánuði. Talið er hugsanlegt að lyfið örvi frekari framleiðslu í liðnum á náttúrulegri hyaluronic sýru og það aftur dragi úr verkjum og bólgu. Hér á landi er að finna sérlyfið Artzal, á sprautuformi, sem oftast er gefið í fimm (til tíu skipti) 2,5 ml í senn í liðinn með viku millibili. Í Bandaríkjunum er einnig til annað form af efninu (hylan G-F 20) sem hefur hærri mólþunga en það efni sem hér er á markaði. Þetta efni virðist gefa betri árangur, væntanlega vegna þess að það helst lengur inni í liðnum og hefur betri smurningseiginleika. Frekari rannsókna er þó þörf hvað þetta atriði varðar. Aukaverkanir Aukaverkanir af meðferðinni eru mjög sjaldgæfar (í flestum rannsóknum í minna en 3% tilvika). Helstu aukaverkanir eru verkir á stungustað og vökvasöfnun í liðnum, sem oftast hverfur á nokkrum dögum. Talið er ráðlegt að draga úr liðvökva ef hann er aukinn fyrir meðferð. Í örfáum tilvikum er talið að lyfið geti stuðlað að myndun pyrofosfat kristalla í liðnum, sem getur leitt til myndunar kristallagigtar (pseudogout). Þetta fyrirbæri er vel þekkt við sprautumeðferð í liðamót og er ekki víst að efnið sjálft sé orsökin. Mælt er með því að sjúklingar hafi fremur hægt um sig fyrstu tvo dagana eftir hverja meðferð. Þeim er þó óhætt að fara allra sinna ferða en varast óeðlilega mikið álag á liðinn. HEIMILDIR: 1. Marshall KW. Viscosupplementation for osteoarthritis: current status, unresolved issues and future directions. J Rheumatol 1998;25:2056-8. 2. George E. Intra-articular hyaluronan treatment for osteoarthritis. Ann Rheum Dis 1998;57:637-40. 3. Cohen MD. Hyaluronic acid treatment (viscosupplementation) for OA of the knee. Bull Rheum Dis 1998;47:4-7. 4. Balazs EA, Denlinger JL. Viscosupplementation: a new concept in the treatment of osteoarthritis. J Rheumatol 1993;20(suppl 39):3-9. 5. Peyron JG. Intraarticular hyaluronan injections in the treatment of osteoarthritis: state-of-the-art review. J Rheumatol 1993;39(suppl):10-5. 6. Dahlberg L, Lohmander LS, Ryd L. Intraarticular injections of hyaluronan in patients with cartilage abnormalities and knee pain. A one-year double-blind, placebo-controlled study. Arthritis Rheum 1994;37:521-8. 7. Lohmander LS, Dalen N, Englund G, Hamalainen M, Jensen EM, Karlsson K, et al. Intra-articular hyaluronan injections in the treatment of osteoarthritis of the knee: a randomised, double blind, placebo controlled multicentre trial. Hyaluronan Mulicentre Trial Group. Ann Rheum Dis 1996;55:424-31. 8. Puhl W, Bernau A, Greiling H, Kopcke W, Pforringer W, Steck KJ, et al. Intraarticular sodium hyaluronate in osteoarthritis of the knee: a multicentre double-blind study. Osteoarthritis Cart 1993;1:233-41. 9. Altman RD, Moskowitz R. Intraarticular sodium hyaluronate (Hyalgan) in the treatment of patients with osteoarthritis of the knee: a randomized clinical trial. J Rheumatol 1998;25:2203-12 [Published erratum appears in J Rheumatol 1999;26:1216]. 10. Lussier A, Cividino AA, McFarlane CA, Olszynski WP, Potashner WJ, De Medicis R. Viscosupplementation with hylan for the treatment of osteoarthritis: findings from clinical practice in Canada. J Rheumatol 1996;23:1579-85. Munið tölvupóstinn: gigt@go.to
	Aftur upp