Jślķus Valsson gigtarlęknir:

Mešferš viš slitgigt ķ hnjįm meš hżalśrónsżru – Artzal mešferš

Almennt um mešferš viš slitgigt ķ hnjįm (knee osteoarthrosis – osteoarthritis)

Slitgigt ķ hnjįm er eitt aš algengari vandamįlum, sem gigtarlęknar eiga viš aš glķma. Hér er um aš ręša mjög algengt vandamįl sem oft er erfitt aš leysa.   Hefšbundin mešferš felst ķ žjįlfun, styrkjandi- og liškandi ęfingum, megrun ef sj. er of feitur og lyfjamešferš (verkjalyf og bólgueyšandi lyf).  Žessi mešferš hefur stundum, žvķ mišur lķtil įhrif.

Slitgigtin einkennist af brjóskeyšingu ķ lišamótum.  Lišbrjóskiš hefur mjög takmarkaša möguleika į žvķ aš endurnżjast. Um leiš og brjóskiš eyšist koma fram breytingar į samsetningu og eiginleikum lišvökvans.  Hyaluronic sżran sem er til stašar ķ lišvökvanum žynnist og margir telja aš breytt efnasamsetning lišvökvans og minnkuš segja og žar meš ešlileg smurningsstarfsemi hans i lišnum, stušli aš lišverkjum og jafnvel aš frekari brjóskeyšingu hjį žeim sem žjįst af slitgigt.  Til skamms tķma var skuršašgerš oft eini valkosturinn fyrir žį slitgigtarsjśklinga, sem ekki höfšu haft gagn af hefšbundinni mešferš meš verkjalyfjum, bólgueyšandi töflum og sprautum svo og sjśkražjįlfun

Nżtt mešferšarform hefur nś litiš dagsins ljós.  Žessi mešferš er stundum veriš efnd į ensku “viscosupplementation” sem mętti žżša sem “enduruppbygging į ešlilegri starfsemi lišvökvans” eša “lišvökvamešferš”.  Um er aš ręša efni sem nefnist hyaluronic acid eša hżalśrónsżra.  Efniš er mśkópólżsakkarķš samsett śr fjölda samtengdra tvķsykrunga og kemur vķša fyrir ķ nįttśrunni m.a. ķ lišbrjóski, ķ lišvökva, ķ auga, naflastreng og er oft unniš śr hanakambi.  Sumir kalla žvķ žessa mešferš ķ grķni “hanakambsmešferš” eša bara “hanakambinn”.  Ķ lišnum er efniš myndaš af brjóskfrumum og er mikilvęgt fyrir uppbyggingu lišbrjósksins og gefur lišvökvanum seigfljótandi eiginleika.  Efninu er sprautaš ķ lišamótin.  Ekki er fulljóst hverniš efniš virkar en žaš viršist auka seigju og teygjanleika og žar meš smurningu (viscoelasticity) lišvökvans.  Rannsóknir hafa leitt ķ ljós góšan įrangur af žessari mešferš vegna slitgigtar ķ hnjįm. 

Mešferš meš hyaluronic sżru

Žaš hefur lengi veriš žekkt, aš samsetning og eiginleikar lišvökvans breytist viš bólgusjśkdóma ķ lišamótum.  Mešferš meš hyaluronic sżru hófst ķ Japan og Ķtalķu įriš 1987,  ķ Kanada įriš 1992, ķ Evrópu įriš 1995 og ķ Bandarķkjunum įriš 1997.  Hér į landi hófst mešferšin fyrir u.ž.b. fjórum til fimm įrum sķšan og hefur i mörgum tilvikum gefiš góša raun.  Žótt efniš sé til stašar ķ lišnum ķ mesta lagi ķ nokkra daga, vara įhrif žess oft ķ marga mįnuši.  Tališ er hugsanlegt aš lyfiš örvi frekari framleišslu ķ lišnum į nįttśrulegri hyaluronic sżru og žaš aftur dragi śr verkjum og bólgu.  Hér į landi er aš finna sérlyfiš Artzal, į sprautuformi, sem oftast er gefiš ķ fimm (til tķu skipti) 2,5 ml ķ senn ķ lišinn meš viku millibili.  Ķ Bandarķkjunum er einnig til annaš form af efninu (hylan G-F 20) sem hefur hęrri mólžunga en žaš efni sem hér er į markaši.  Žetta efni viršist gefa betri įrangur, vęntanlega vegna žess aš žaš helst lengur inni ķ lišnum og hefur betri smurningseiginleika.  Frekari rannsókna er žó žörf hvaš žetta atriši varšar. 

Aukaverkanir

Aukaverkanir af mešferšinni eru mjög sjaldgęfar (ķ flestum rannsóknum ķ minna en 3% tilvika).  Helstu aukaverkanir eru verkir į stungustaš og vökvasöfnun ķ lišnum, sem oftast hverfur į nokkrum dögum.  Tališ er rįšlegt aš draga śr lišvökva ef hann er aukinn fyrir mešferš.  Ķ örfįum tilvikum er tališ aš lyfiš geti stušlaš aš myndun pyrofosfat kristalla ķ lišnum,  sem getur leitt til myndunar kristallagigtar (pseudogout).  Žetta fyrirbęri er vel žekkt viš sprautumešferš ķ lišamót og er ekki vķst aš efniš sjįlft sé orsökin.  Męlt er meš žvķ aš sjśklingar hafi fremur hęgt um sig fyrstu tvo dagana eftir hverja mešferš.  Žeim er žó óhętt aš fara allra sinna ferša en varast óešlilega mikiš įlag į lišinn.      

HEIMILDIR:

1.     Marshall KW. Viscosupplementation for osteoarthritis: current status, unresolved issues and future directions. J Rheumatol 1998;25:2056-8.
2.     George E. Intra-articular hyaluronan treatment for osteoarthritis. Ann Rheum Dis 1998;57:637-40.
3.     Cohen MD. Hyaluronic acid treatment (viscosupplementation) for OA of the knee. Bull Rheum Dis 1998;47:4-7.
4.     Balazs EA, Denlinger JL. Viscosupplementation: a new concept in the treatment of osteoarthritis. J Rheumatol 1993;20(suppl 39):3-9.
5.     Peyron JG. Intraarticular hyaluronan injections in the treatment of osteoarthritis: state-of-the-art review. J Rheumatol 1993;39(suppl):10-5.
6.     Dahlberg L, Lohmander LS, Ryd L. Intraarticular injections of hyaluronan in patients with cartilage abnormalities and knee pain. A one-year double-blind, placebo-controlled study. Arthritis Rheum 1994;37:521-8.
7.     Lohmander LS, Dalen N, Englund G, Hamalainen M, Jensen EM, Karlsson K, et al. Intra-articular hyaluronan injections in the treatment of osteoarthritis of the knee: a randomised, double blind, placebo controlled multicentre trial. Hyaluronan Mulicentre Trial Group. Ann Rheum Dis 1996;55:424-31.
8.     Puhl W, Bernau A, Greiling H, Kopcke W, Pforringer W, Steck KJ, et al. Intraarticular sodium hyaluronate in osteoarthritis of the knee: a multicentre double-blind study. Osteoarthritis Cart 1993;1:233-41.
9.     Altman RD, Moskowitz R. Intraarticular sodium hyaluronate (Hyalgan) in the treatment of patients with osteoarthritis of the knee: a randomized clinical trial. J Rheumatol 1998;25:2203-12 [Published erratum appears in J Rheumatol 1999;26:1216].
10. Lussier A, Cividino AA, McFarlane CA, Olszynski WP, Potashner WJ, De Medicis R. Viscosupplementation with hylan for the treatment of osteoarthritis: findings from clinical practice in Canada. J Rheumatol 1996;23:1579-85.

Munið tölvupóstinn: gigt@go.to

 

  Aftur upp