Jlus Valsson giktarlknir:

Fjlvvagigt (Polymyalgia Rheumatica - PMR)

Risafrumuæðabólga (Temporal Arteritis)

Mefer vi fjlvvagigt.

Tni

Fjlvvagigt ea polymyalgia rheumatica (PMR), er fremur algengur sjkdmur hj flki yfir fimmtugt. Ngengi er tali vera 20 - 50 per 100.000 en algengi er tali u..b. 500/100.000. Hr eru eir einnig taldir me, sem eru ornir einkennalausir, en urfa eftirliti a halda. Ekki er vita um tni sjkdmsins hr landi, en engin sta er a tla a hn s nnur en komi hefur ljs rannsknum erlendis.Hann er heldur algengari hj konum en krlum.

Orsakir

Orsakirnar eru ekktar en eins og vi flesta ara giktarsjkdma, er hr lklega um a ra samspil erfa og umhverfis.

Einkenni

Einkennin eru verkir algum (proximal) vvum svo sem hnakka, herum, xlum, upphandleggjum, lendum og lrum. essu fylgir flestum tilfellum mikill stirleiki, sem oft er verstur morgnana og eftir kyrrsetur. Einkennin byrja oftast skyndilega en einstaka tilfellum smm saman. Oftast la ekki nema um 3-4 vikur fr v a einkennin byrja a gera vart vi sig og ar til au n hmarki. Stundum fylgir reyta, slen, hsti og jafnvel vg hitahkkun.

Skoun.

Vi lknisskoun sjklingum me fjlvvagikt er oftast lti a finna, s eir ekki haldnir rum sjkdmum samtmis. einstaka tilfelli getur veri um a ra vgar liblgur. Sumir hafa jafnvel haldi v fram a einkennin stafi fr liblgum strum lium, svo sem axlar- og mjamalium. essa tilgtur eru studdar me rannsknum livkva, me lispeglunum og athugunum vefjasnum og me isotparannsknum, sem snt hafa blgubreytingar lium hj essum sjklingum. Vefjaathugun vvasnum leia hins vegar ekkert elilegt ljs. langflestum tilfellum er ekki hgt a sna fram ara undirliggjandi sjkdma, en ess ber a gta, a sjklingar me ara giktarsjkdma, skingar og jafnvel llkynja sjkdma geta veri me einkenni svipu eim, sem koma fram vi fjlvvagikt. v m bta vi, a hj eldra flki byrjar liagikt gjarnan me vvaverkjum, stirleika og jafnvel hitahkkun.

Risafrumuablga - Temporal Arteritis

S sjkdmur, sem algengast er a komi fyrir samhlia fjlvvagikt er Risafrumuablga (Temporal Arteritis, Giant Cell Arteritis). etta er blga strum og mealstrum slagum. Algengt er a sjkdmurinn greinist fyrst slagum gagnaugum. Blgan kemur fyrir var lkamanum. essi sjkdmur herjar smu aldursflokka og fjlvvagikt og kynjaskiptingin er svipu. Margir telja essa tvo sjkdma vera mismunandi einkenni fr sama undirliggjandi sjkdmi. Arir telja, a um tvo skylda sjkdma s a ra, sem oft fari saman af einhverjum ekktum stum. Hver sem orskin er, er etta mun alvarlegra stand en fjlvvagikt. stan er s, a ablgan getur valdi blindu skmmum tma. egar arnar hj essum sjklingum eru skoaar smsj, kemur ljs, a ll lg eirra eru undirlg af blgufrumum, sem aallega eru hvt blkorn en einnig af risastrum margkjarna frumum, en af eim dregur sjkdmurinn nafn sitt. Getur innsta lag arinnar blgna a miki a a valdi algjrri lokun og hindri annig blrennsli um ina. etta getur valdi skemmdum sjntauginni vegna blurrar og leitt til blindu. Mikilvgt er v a greina sjkdminn ngjanlega snemma svo hgt s a beita rttri mefer, sem minnkar skjtan htt blguna inni og hindrar annig blindu. Lkt og vi fjlvvagikt geta einkennin komi mjg sngglega en oft hefur sj. veri me einkennin margar vikur ur en hann leitar til lknis. Algengustu einkennin eru hfuverkur gagnaugum og enni, eymsli og blga gagnaugum, eymsli hrsveri og verkur vi tyggingu tyggingarvvum. Einnig geta fylgt alm. einkenni svo sem hitahkkun, slappleiki og megrun. Eins og fyrr sagi er ekki algengt a sjklingar su samtmis me fjlvvagikt og risafrumuablgu. Rannsknir. Blskk er flestum tilfellum miki hkka vi essa sjkdma, en lkkar vi mefer. Er essi rannskn v miki notu til greiningar og eftirlits sjkdmunum. Mefer. flestum tilfellum er beitt mefer me sterum, sem eru mjg sterk blgueyandi lyf. Hrri steraskammtar eru notair vi ablguna en llum tilfellum eru skammtarnir lkkair eins fljtt og aui er og ra ar ferinni einkenni sjklinganna og blskksmlingar.

2000 Jlus Valsson lknir, www.rheumaticus.com

FARA UPP....